► Rà soát ngành, nghề Công ty mục tiêu:

- Căn cứ theo Biểu cam kết WTO, Việt Nam đã mở cửa thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài đối với một số ngành dịch vụ nhất định. Tuy nhiên, nhóm ngành sản xuất hiện chưa thuộc phạm vi cam kết mở cửa thị trường;

- Nguyên tắc áp dụng đối với ngành, nghề có điều kiện hoặc chưa cam kết: Đối với Ngành, nghề chưa được cam kết mở cửa, hoặc Ngành, nghề đã cam kết nhưng có điều kiện áp dụng đối với nhà đầu tư nước ngoài (ví dụ: bất động sản, dịch vụ nhà hàng...), cơ quan đăng ký đầu tư có thể áp dụng cơ chế thẩm tra bổ sung, bao gồm: Yêu cầu nhà đầu tư giải trình phương thức hoạt động, phạm vi khách hàng, địa điểm kinh doanh...; Lấy ý kiến các cơ quan quản lý chuyên ngành có liên quan.

- Quy trình xem xét và phê duyệt của cơ quan có thẩm quyền: Việc chấp thuận hồ sơ góp vốn/mua cổ phần/mua phần vốn góp chỉ được thực hiện khi đã có ý kiến đầy đủ từ các cơ quan liên quan; và Cơ quan đăng ký đầu tư có đủ cơ sở để đánh giá tính phù hợp của hoạt động đầu tư. Trên cơ sở đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ quyết định chấp thuận hoặc từ chối giao dịch.

- Do những đặc thù nêu trên, trong quá trình đàm phán:

+ Bên Chuyển nhượng và Bên Nhận chuyển nhượng cần rà soát kỹ ngành, nghề kinh doanh của Công ty mục tiêu;

+ Đồng thời thống nhất phương án điều chỉnh (nếu cần) để bảo đảm phù hợp với điều kiện tiếp cận thị trường.

► Thanh toán giá trị chuyển nhượng:

- Sau khi được cơ quan đăng ký đầu tư chấp thuận hồ sơ đăng ký góp vốn/mua cổ phần/mua phần vốn góp, Các Bên sẽ tiến hành ký kết Hợp đồng chuyển nhượng cổ phần/phần vốn góp và thanh toán giá trị chuyển nhượng. Căn cứ theo Điều 10.1 Thông tư 06/2019/TT-NHNN quy định việc thanh toán giá trị chuyển nhượng được thực hiện như sau: 

+ Giữa các nhà đầu tư là người không cư trú hoặc giữa các nhà đầu tư là người cư trú không phải thực hiện thông qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp của Công ty mục tiêu. Theo đó, Các Bên có thể chủ động chuyển tiền cho nhau thông qua tài khoản của chính mình mở tại ngân hàng nước ngoài hoặc ngân hàng Việt Nam; 

+ Giữa nhà đầu tư là người không cư trú và nhà đầu tư là người cư trú phải thực hiện thông qua tài khoản vốn đầu tư trực tiếp của Công ty mục tiêu. Theo đó, Công ty mục tiêu cần liên hệ ngân hàng thương mại để mở tài khoản vốn đầu tư trực tiếp, sau đó Bên Nhận chuyển nhượng sẽ chuyển tiền vào tài khoản vốn đầu tư trực tiếp của Công ty mục tiêu và Công ty mục tiêu sẽ chuyển tiền cho Bên Chuyển nhượng.  

- Ngoài ra, Điều 10.3, Thông tư 06/2019/TT-NHNN quy định đồng tiền thanh toán trong hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài vào Việt Nam như sau: 

+ Việc định giá, thanh toán giá trị chuyển nhượng vốn đầu tư, dự án đầu tư giữa hai người không cư trú được phép thực hiện bằng ngoại tệ. Theo đó, Các Bên có thể tự do thoả thuận về đồng tiền thanh toán, chẳng hạn như USD, SGD …; 

+ Tuy nhiên, việc định giá, thanh toán giá trị chuyển nhượng vốn đầu tư, dự án đầu tư giữa người cư trú và người không cư trú, giữa người cư trú với nhau phải thực hiện bằng Đồng Việt Nam. Trong trường hợp này, Các Bên bắt buộc thanh toán bằng Việt Nam Đồng;

- Do đó, Các Bên cần làm việc trước với ngân hàng thương mại về quy trình thanh toán để chuyển tiền vào đúng loại tài khoản theo quy định của Ngân hàng nhà nước Việt Nam. 

► Điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp:

-  Luật Doanh nghiệp quy định Công ty mục tiêu phải thực hiện thủ tục đăng ký thay đổi nội dung Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp trong vòng 10 ngày kể từ ngày hoàn tất giao dịch chuyển tiền. Cần lưu ý rằng đối với trường hợp có nhiều giao dịch xảy ra thì các giao dịch này nên được hoàn tất trong vòng 10 ngày, nếu Các Bên chỉ hoàn tất được một hoặc một số giao dịch trong vòng 10 ngày trong khi các giao dịch khác chưa được hoàn tất, Công ty mục tiêu vẫn phải thực hiện thủ tục tục đăng ký thay đổi nội dung Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp đối với các giao dịch hoàn tất. Tuy nhiên, theo quan điểm của cơ quan đăng ký kinh doanh, nội dung đăng ký thay đổi với cơ quan đăng ký kinh doanh phải khớp với nội dung được cơ quan đăng ký đầu tư chấp thuận ở bước đăng ký góp vốn/mua cổ phần/mua phần vốn góp. Do đó, việc đăng ký thay đổi nội dung đăng ký doanh nghiệp không khớp với thông báo chấp thuận sẽ gây ra rủi ro đối với Công ty mục tiêu và Bên Nhận chuyển nhượng. 

► Phương án giải quyết trường hợp nhà đầu tư nước ngoài góp vốn, thanh toán giá chuyển nhượng cổ phần sai hình thức:

- Kiểm tra tổng thể các vi phạm về vốn: 

+ Công ty cần kiểm tra lại việc góp vốn và thanh toán giá chuyển nhượng có vi phạm các quy định nào khác hay không, nhằm xác định toàn bộ các sai phạm cần khắc phục. Ngoài ra, một số vi phạm về vốn mà Công ty có vốn đầu tư nước ngoài thường gặp là: 

• Không góp đầy đủ vốn đã cam kết góp trong vòng 90 ngày kể từ ngày thành lập công ty nhưng không thay đổi giảm vốn điều lệ tương ứng với số vốn thực góp, hoặc không góp đủ vốn nhưng đã kê khai tăng vốn điều lệ trên Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; 
• Không thanh toán đầy đủ giá chuyển nhượng cổ phần, hoặc không kê khai và nộp thuế đầy đủ cho Bên chuyển nhượng cổ phần.

- Khắc phục vi phạm về góp vốn hoặc thanh toán giá chuyển nhượng cổ phần sai hình thức: 

+ Để cơ quan nhà nước có cơ sở xem xét Công ty vi phạm quy định của pháp luật hay không, Công ty cần gửi văn bản cho Chi nhánh ngân hàng nhà nước tỉnh/thành phố nơi Công ty có trụ sở chính để trình bày về trường hợp của mình. Ngân hàng nhà nước có thể chuyển vụ việc sang Thanh tra và kiểm tra việc tuân thủ quy định về ngoại hối của Nhà Đầu tư nước ngoài. Nếu phát hiện vi phạm thì sẽ lập Biên bản và xử phạt vi phạm hành chính.

- Khắc phục các vi phạm khác: 

+ Tuỳ từng vi phạm cụ thể mà Công ty xác định các phương án xử lý khác nhau. Theo kinh nghiệm của chúng tôi trong những trường hợp tương tự, Công ty thường khắc phục các vi phạm sau: 

• Không thực hiện thủ tục điều chỉnh vốn hoặc thay đổi thành viên, cổ đông sáng lập tại cơ quan đăng ký kinh doanh và cơ quan đăng ký đầu tư, khi đã kết thúc thời hạn góp vốn và hết thời gian điều chỉnh vốn do thành viên, cổ đông sáng lập không góp đủ vốn. Khi đó, Công ty có thể bị phạt hành chính và buộc thực hiện thay đổi vốn, thành viên, cổ đông theo đúng thực tế góp vốn trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (nếu có);
• Vi phạm kê khai khống vốn điều lệ, cụ thể không góp đầy đủ vốn như đã đăng ký điều chỉnh tăng vốn điều lệ tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Khi đó, Công ty có thể bị phạt hành chính tuỳ thuộc vào số tiền kê khai khống và bị buộc điều chỉnh lại vốn điều lệ bằng với số vốn thực góp trên Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư và Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp (nếu có);

• Không thực hiện kê khai và nộp thuế chuyển nhượng cổ phần đầy đủ. Công ty phải thực hiện kê khai và nộp thuế đầy đủ, tuỳ từng trường hợp bên chuyển nhượng là cá nhân hay tổ chức mà Công ty có thể bị phạt vi phạm do không kê khai thuế thu nhập cá nhân hay thuế thu nhập doanh nghiệp, bị buộc phải nộp đầy đủ các khoản thuế và khoản lãi phát sinh do chậm nộp. 

+ Trong trường hợp Công ty giải quyết vấn đề góp vốn hoặc chuyển nhượng cổ phần sai hình thức theo yêu cầu của Ngân hàng hoặc bên thứ ba khác, Công ty nên phối hợp với bên có yêu cầu để việc xử lý ở trên được thuận lợi và đáp ứng được các yêu cầu.