- Có. Quyền tác giả là một công cụ pháp lý hiệu quả, đặc biệt trong trường hợp doanh nghiệp cần nhanh chóng bảo vệ thiết kế, logo, bao bì hoặc các sản phẩm sáng tạo có nguy cơ bị sao chép, bắt chước trên thị trường;

- So với thủ tục đăng ký nhãn hiệu hoặc kiểu dáng công nghiệp, đăng ký quyền tác giả thường có ưu thế về thời gian xử lý nhanh hơn và thủ tục đơn giản hơn. Điều này giúp doanh nghiệp sớm có căn cứ pháp lý để bảo vệ quyền lợi khi phát hiện hành vi xâm phạm;

- Trong thực tiễn, khi phát sinh dấu hiệu sao chép hoặc sử dụng trái phép tác phẩm, chủ thể quyền có thể sử dụng Giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả và yêu cầu giám định tại cơ quan chuyên môn. Kết luận giám định có thể là căn cứ quan trọng để yêu cầu xử lý hành vi xâm phạm bằng biện pháp hành chính hoặc dân sự;

- Vì vậy, quyền tác giả không chỉ là cơ chế bảo hộ bổ trợ, mà còn là một công cụ thực thi hữu hiệu trong chiến lược bảo vệ tài sản trí tuệ của doanh nghiệp tại Việt Nam.

- Theo khoản 2 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi năm 2009, Quyền tác giả được định nghĩa là quyền của tổ chức, các nhân đối với tác phẩm do chính họ sáng tạo ra hoặc sở hữu;

- Căn cứ khoản 1 Điều 6 Luật này, quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện d­ưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất l­ượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ mà không cần quan tâm tác phẩm đã công bố hay ch­ưa công bố, đã đăng ký hay ch­ưa đăng ký với cơ quan có thẩm quyền;

- Như vậy, ngay khi tác phẩm được sáng tạo, ra đời và tồn tại dưới hình thức có thể nhận biết được thì quyền tác giả cũng đồng thời phát sinh luôn từ thời điểm đó.

- Cần phân biệt giữa “tác giả” và “chủ sở hữu quyền tác giả”.

+ Theo pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, tác giả phải là cá nhân trực tiếp sáng tạo ra một phần hoặc toàn bộ tác phẩm văn học, nghệ thuật, khoa học. Vì vậy, công ty hoặc tổ chức không thể được ghi nhận là tác giả của tác phẩm, bởi bản thân pháp nhân không trực tiếp thực hiện hành vi sáng tạo theo nghĩa pháp lý.

+ Tuy nhiên, công ty hoặc tổ chức có thể là chủ sở hữu quyền tác giả đối với tác phẩm nếu quyền này phát sinh hoặc được chuyển giao hợp pháp, chẳng hạn thông qua việc giao nhiệm vụ sáng tạo cho nhân viên, ký hợp đồng thuê sáng tạo với cá nhân, hoặc nhận chuyển nhượng quyền tác giả từ tác giả. Quyền tác giả theo Luật Sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu; đồng thời, việc đăng ký quyền tác giả là thủ tục ghi nhận thông tin về tác giả, tác phẩm và chủ sở hữu quyền tác giả.

+ Trong thực tiễn, đối với các tác phẩm được tạo ra theo hợp đồng thuê sáng tạo hoặc trong quá trình làm việc tại doanh nghiệp, vấn đề quan trọng không chỉ là ai trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm, mà còn là doanh nghiệp có đủ căn cứ chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với tác phẩm hay không. Nếu tác giả là nhân viên cũ, cộng tác viên hoặc bên thứ ba đã chấm dứt hợp tác, việc bổ sung chữ ký, xác nhận hoặc hồ sơ chuyển giao sau này có thể gặp nhiều khó khăn.

- Do đó, khi nộp hồ sơ đăng ký quyền tác giả tại Việt Nam, nếu người nộp đơn không đồng thời là tác giả, doanh nghiệp cần chuẩn bị đầy đủ tài liệu chứng minh quyền nộp đơn hoặc quyền sở hữu đối với tác phẩm, ví dụ như hợp đồng chuyển nhượng quyền tác giả, văn bản giao nhiệm vụ, hợp đồng thuê sáng tạo, văn bản xác nhận của tác giả hoặc giấy ủy quyền tùy từng trường hợp. Hồ sơ đăng ký quyền tác giả cũng yêu cầu các thông tin về người nộp đơn, tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả và tài liệu chứng minh quyền nếu người nộp đơn thụ hưởng quyền từ người khác.

- Vì vậy, để hạn chế rủi ro trong quá trình đăng ký và khai thác quyền tác giả tại Việt Nam, doanh nghiệp nên chủ động thực hiện các bước sau:

+ Lưu trữ đầy đủ thông tin của cá nhân trực tiếp sáng tạo tác phẩm, bao gồm thông tin liên hệ, giấy tờ nhân thân và vai trò sáng tạo cụ thể;

+ Ký trước các tài liệu cần thiết về giao nhiệm vụ, chuyển giao hoặc xác nhận quyền sở hữu ngay tại thời điểm tác phẩm được hình thành;

+ Tiến hành đăng ký quyền tác giả sớm, đặc biệt đối với các tác phẩm có giá trị thương mại hoặc được sử dụng trong hoạt động kinh doanh tại Việt Nam.

- Việc chuẩn bị hồ sơ pháp lý ngay từ đầu giúp doanh nghiệp thiết lập chuỗi quyền sở hữu rõ ràng, giảm thiểu tranh chấp với nhân sự, nhà thầu sáng tạo hoặc bên thứ ba, đồng thời tạo nền tảng pháp lý vững chắc cho việc khai thác, chuyển giao và bảo vệ tác phẩm trong tương lai.

- Có. Nếu hai hoặc nhiều hơn hai tác giả cùng tạo ra một tác phẩm thì tác phẩm đó được coi là đồng tác giả, hoặc được coi là tác phẩm “đồng tác giả”. Khoản 1, Điều 38, Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam quy định các đồng tác giả sử dụng thời gian, tài chính, cơ sở vật chất – kỹ thuật của mình để cùng sáng tạo ra tác phẩm có chung các quyền quy định tại Điều 19 (quyền nhân thân) và Điều 20 (quyền tài sản) của Luật này đối với tác phẩm đó. 

- Đối với tác phẩm hợp tác có sự tham gia của nhiều tác giả, Luật Sở hữu trí tuệ hiện hành của Việt Nam không quy định rõ ràng về mức độ đóng góp của mỗi tác giả trong việc tạo ra tác phẩm hợp tác. Tuy nhiên, quy định chung là mỗi tác giả đồng sở hữu các quyền nhân thân và quyền tài sản có thể khai thác hoặc sử dụng độc lập các quyền của mình với điều kiện việc sử dụng độc lập đó có thể được tách rời và không làm phương hại đến các phần tác phẩm của các đồng tác giả khác. Vì vậy, để tránh tranh chấp về quyền sử dụng, khai thác tác phẩm đồng tác giả, tốt nhất bạn nên soạn thảo thỏa thuận đồng tác giả chặt chẽ và rõ ràng trước khi cùng nhau tạo ra tác phẩm. Thỏa thuận đồng tác giả nên bao gồm những điều sau đây:

+ Mục tiêu hợp tác;

+ Đóng góp của mỗi tác giả (để xác định tiền bản quyền và hoa hồng sẽ được trả nếu tác phẩm sau đó được xuất bản hoặc bán, cũng như tỷ lệ phần trăm tiền bản quyền và hoa hồng sẽ được chia đều hoặc dựa trên đóng góp của mỗi tác giả);

+ Nguyên tắc về quyền tác giả;

+ Các tình huống dự phòng và chiến lược truyền thông;

+ Phương pháp giải quyết xung đột (thu hồi quyền đồng tác giả (Nếu tác phẩm được tạo ra với sự cộng tác, liệu chúng có còn là tài sản của các tác giả còn lại sau khi một trong số các tác giả rời đi), xung đột lợi ích, v.v..)

- Theo Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ, một số quyền nhân thân của tác giả được bảo hộ vô thời hạn, bao gồm: quyền đặt tên cho tác phẩm, quyền đứng tên thật hoặc bút danh trên tác phẩm và quyền bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm.

- Đối với quyền công bố tác phẩm và các quyền tài sản, thời hạn bảo hộ được xác định tùy theo từng loại hình tác phẩm. Cụ thể, tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, sân khấu, mỹ thuật ứng dụng và tác phẩm khuyết danh được bảo hộ trong thời hạn 75 năm kể từ ngày công bố lần đầu. Trường hợp tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, mỹ thuật ứng dụng chưa được công bố trong thời hạn 25 năm kể từ khi được định hình, thời hạn bảo hộ là 100 năm kể từ khi tác phẩm được định hình. Đối với các tác phẩm khác, thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết; nếu có đồng tác giả thì tính đến năm thứ 50 sau năm đồng tác giả cuối cùng chết.

- Theo Điều 43 Luật Sở hữu trí tuệ, khi hết thời hạn bảo hộ quyền tài sản và quyền công bố, tác phẩm thuộc về công chúng. Mọi tổ chức, cá nhân có quyền sử dụng tác phẩm nhưng vẫn phải tôn trọng quyền nhân thân của tác giả.

- Quyền tác giả được bảo hộ theo hai nhóm: bảo hộ vô thời hạn và bảo hộ có thời hạn;

- Các quyền nhân thân như đặt tên tác phẩm, đứng tên thật hoặc bút danh, được nêu tên khi tác phẩm được công bố, sử dụng và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm được bảo hộ vô thời hạn;

- Các quyền như công bố tác phẩm, làm tác phẩm phái sinh, biểu diễn, sao chép, phân phối, nhập khẩu, truyền đạt tác phẩm đến công chúng và cho thuê bản gốc hoặc bản sao tác phẩm điện ảnh, chương trình máy tính được bảo hộ trong thời hạn luật định;

- Thông thường, thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết. Đối với tác phẩm điện ảnh, nhiếp ảnh, sân khấu, mỹ thuật ứng dụng và tác phẩm khuyết danh, thời hạn bảo hộ là 50 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên. Khi hết thời hạn bảo hộ, tác phẩm thuộc về công chúng; tổ chức, cá nhân có quyền sử dụng nhưng vẫn phải tôn trọng quyền nhân thân của tác giả.

(Cơ sở pháp lý: Điều 19, Điều 20, Điều 27 và Điều 43 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi, bổ sung.)